Correlative Conjunctions: Either/Or, Neither/Nor, Not Only/But Also
Correlative conjunctions, iki parçadan oluşan bağlaç yapılarıdır. Cümlede iki kelimeyi, iki öbeği veya iki cümle parçasını birlikte bağlar. Bu yapılarda anlam ilişkisi kadar paralel yapı ve özne-yüklem uyumu da önemlidir.
Bu derste ne öğreneceksin?
Bu dersten sonra öğrenci either/or, neither/nor, both/and ve not only/but also yapılarını doğru eşleştirebilir; bu yapıların seçenek, olumsuz ekleme, birliktelik ve vurgu anlamlarını ayırt edebilir; paralel yapı ve özne-yüklem uyumu hatalarını fark edebilir.
İkili Bağlaç Eşleşmeleri
either ... or Ya ... ya da ... neither ... nor Ne ... ne de ... both ... and Hem ... hem de ... not only ... but also Sadece ... değil, aynı zamanda ... Parallel structure: You can either read the story or take the test. Subject-verb agreement: Neither the teacher nor the students were late. Neither the students nor the teacher was late.
Correlative Conjunctions nedir?
Correlative conjunctions, iki parçadan oluşan bağlaç yapılarıdır. Bu yapılar cümlede iki kelimeyi, iki öbeği veya iki cümle parçasını birlikte bağlar. Türkçede çoğu zaman “ya…ya da”, “ne…ne de”, “hem…hem de”, “sadece…değil aynı zamanda…” gibi anlamlarla karşılanır.
Bu konunun en önemli tarafı şudur: Correlative conjunctions yalnızca anlam kurmaz; aynı zamanda cümlede paralel yapı ister. Yani bağlanan iki parçanın dilbilgisel olarak benzer yapıda olması gerekir.
Kısa mantık: Correlative conjunctions iki parçalı bağlaçlardır. Birinci parça cümlede beklenti oluşturur, ikinci parça bu yapıyı tamamlar.
1. En temel correlative conjunctions
İngilizcede sık kullanılan temel ikili bağlaçlar şunlardır:
| Yapı | Türkçe Mantık | Temel Görev |
|---|---|---|
| either … or | ya … ya da … | Seçenek sunar |
| neither … nor | ne … ne de … | İki olumsuz seçeneği dışlar |
| both … and | hem … hem de … | İki unsuru birlikte kapsar |
| not only … but also | sadece … değil, aynı zamanda … | Ek bilgiye vurgu yapar |
2. Either … or
Either … or, iki seçenekten birini ifade eder. Türkçede “ya…ya da…” şeklinde düşünülebilir.
- You can either read the story or take the test.
- We can either start now or wait until tomorrow.
- Either John or Mary will present the project.
Bu yapı seçenek sunar. Cümlede iki farklı yol, kişi, nesne veya eylem karşılaştırılır.
Either/or ile paralel yapı
Either/or yapısında bağlanan iki parça mümkün olduğunca aynı türde olmalıdır.
| Zayıf Kullanım | Daha Doğru Kullanım |
|---|---|
| You can either read the story or taking the test. | You can either read the story or take the test. |
| She either wants to study grammar or the test. | She wants to either study grammar or take the test. |
İkinci parça bir fiilse birinci parça da fiil yapısına yakın olmalıdır. Bu, cümlenin hem anlamını hem de akıcılığını güçlendirir.
3. Neither … nor
Neither … nor, iki olumsuz seçeneği birlikte dışlar. Türkçede “ne…ne de…” anlamı verir.
- Neither the story nor the test was easy.
- She likes neither coffee nor tea.
- Neither John nor his friends were ready.
Bu yapıda cümle zaten olumsuz anlam taşıdığı için genellikle ayrıca not kullanılmaz.
Önemli: Neither/nor yapısı olumsuz anlam taşır. Bu yüzden “not neither” gibi çift olumsuz yapılardan kaçınmak gerekir.
Neither/nor ve özne-yüklem uyumu
Neither/nor yapısı özne olarak kullanıldığında fiil genellikle ikinci özneye yakınlık gösterir. Buna proximity rule denir.
| Cümle | Açıklama |
|---|---|
| Neither the teacher nor the students were late. | Fiil, çoğul olan students’a yakındır. |
| Neither the students nor the teacher was late. | Fiil, tekil olan teacher’a yakındır. |
Günlük kullanımda farklı varyasyonlar görülebilir; ancak sınav ve yazılı anlatımda ikinci özneye dikkat etmek daha güvenlidir.
4. Both … and
Both … and, iki unsuru birlikte kapsar. Türkçede “hem…hem de…” anlamı verir.
- Both grammar and vocabulary are important.
- She is both careful and creative.
- The lesson was both useful and enjoyable.
Both/and yapısı olumlu ve kapsayıcı bir anlam taşır. İki şeyi birlikte vurgular.
Both/and ile fiil uyumu
Both/and yapısı özne olduğunda genellikle çoğul anlam oluşturur.
- Both the teacher and the students are ready.
- Both reading and listening help your English.
Çünkü cümlede iki unsur birlikte düşünülür.
5. Not only … but also
Not only … but also, ikinci bilgiyi vurgulamak için kullanılır. Türkçede “sadece…değil, aynı zamanda…” anlamı verir.
- She is not only intelligent but also hardworking.
- The course teaches not only grammar but also reading skills.
- He not only solved the test but also explained the answers.
Bu yapı genellikle ikinci parçayı daha güçlü hale getirir. Yani cümlenin vurgusu çoğu zaman but also kısmındadır.
Not only cümle başında kullanılırsa
Not only cümlenin başına gelirse devrik yapı oluşabilir. Bu daha ileri ve resmi bir kullanımdır.
| Normal Kullanım | Devrik Kullanım |
|---|---|
| She not only passed the exam but also got the highest score. | Not only did she pass the exam, but she also got the highest score. |
Bu yapı özellikle writing ve advanced grammar konularında önemlidir.
6. Paralel yapı neden önemlidir?
Correlative conjunctions kullanırken bağlanan iki parça birbirine dilbilgisel olarak benzemelidir. Buna parallel structure denir.
| Yanlış / Zayıf | Daha Doğru |
|---|---|
| She is both talented and works hard. | She is both talented and hardworking. |
| You can either study grammar or the test. | You can either study grammar or take the test. |
| The app is not only useful but also helps students. | The app is not only useful but also helpful for students. |
Paralel yapı cümleyi daha temiz, daha güçlü ve daha doğal yapar. Özellikle yazılı İngilizcede bu konu çok önemlidir.
7. Cümlede yerleşim
Correlative conjunctions cümlede bağladıkları yapıların hemen önüne yakın durmalıdır. Aksi halde anlam karışabilir.
Zayıf: She either wants to read a story or a grammar test.
Bu cümlede ikinci parça belirsizdir. Daha net kullanım:
Daha iyi: She wants to either read a story or take a grammar test.
Burada either, iki fiil eylemini dengeli biçimde bağlar: read ve take.
8. Anlam farklarını karşılaştırma
| Yapı | Anlam İlişkisi | Örnek |
|---|---|---|
| either/or | Seçenek | You can either listen or read. |
| neither/nor | İki olumsuz seçenek | Neither the story nor the test was easy. |
| both/and | İki unsur birlikte | Both grammar and vocabulary are useful. |
| not only/but also | Ek vurgu | It is not only simple but also practical. |
9. Reading ve testlerde nasıl düşünmeliyiz?
Reading veya grammar testlerinde correlative conjunctions gördüğünde önce yapının ilk parçasını bul. Sonra bu parçanın hangi ikinci parçayla tamamlandığını ara.
- either gördüysen or arayabilirsin.
- neither gördüysen nor arayabilirsin.
- both gördüysen and arayabilirsin.
- not only gördüysen but also arayabilirsin.
Sonra şu soruyu sor:
Bu iki parça aynı görevde mi?
Eğer biri fiil, diğeri isimse veya biri sıfat, diğeri tam cümleyse cümlede paralel yapı problemi olabilir.
10. Kısa özet
Correlative conjunctions, iki parçalı bağlaç yapılarıdır. Either/or seçenek, neither/nor olumsuz ekleme, both/and birliktelik, not only/but also ise vurgulu ek bilgi verir.
Bu yapıları doğru kullanmak için üç şeye dikkat etmek gerekir: doğru eşleşme, paralel yapı ve özne-yüklem uyumu. Bu konu, clause yapıları ve advanced sentence structure konularına geçmeden önce güçlü bir temel oluşturur.
Konunun özü
- Correlative conjunctions iki parçalı bağlaç yapılarıdır.
- Either/or iki seçenekten birini ifade eder.
- Neither/nor iki olumsuz seçeneği birlikte dışlar.
- Both/and iki unsuru birlikte kapsar.
- Not only/but also ikinci bilgiyi vurgulu hale getirir.
- Bu yapılarda doğru eşleşme çok önemlidir.
- Bağlanan iki parça mümkün olduğunca paralel yapıda olmalıdır.
- Neither/nor ve either/or özne olduğunda fiil çoğu zaman ikinci özneye göre uyum gösterir.
- Both/and özne olduğunda çoğunlukla çoğul fiil kullanılır.
- Not only cümle başına gelirse devrik yapı oluşturabilir.
- Correlative conjunctions writing, reading ve grammar testlerinde sık görülür.
Örnek Cümleler
Sık Yapılan Hatalar
Either/or yapısında paralel fiil yapısı gerekir.
Neither yapısı nor ile tamamlanır.
Both yapısı and ile tamamlanır.
Paralel yapı için iki sıfat kullanılmalı.
Not only cümle başındaysa devrik yapı gerekir.
Fiil genellikle yakın özneye göre uyum gösterir.
Both/and iki özneyi birlikte düşündüğü için çoğul fiil kullanılır.
Either yapısı or ile tamamlanır.
1. Boşluğu doldur:
You can either read the story ___ take the test.
Cevap: or
2. Boşluğu doldur:
Neither the teacher ___ the students were late.
Cevap: nor
3. Doğru yapıyı seç:
Both grammar ___ vocabulary are important.
Cevap: and
4. Cümledeki anlam ilişkisini bul:
The course teaches not only grammar but also reading skills.
Cevap: Vurgulu ek bilgi
5. Hatalı cümleyi düzelt:
Neither the story or the test was easy.
Cevap: Neither the story nor the test was easy.
6. Paralel yapı hatasını düzelt:
She is both intelligent and works hard.
Cevap: She is both intelligent and hardworking.
7. Fiil uyumunu seç:
Neither the students nor the teacher ___ late.
Cevap: was
8. Cümleyi tamamla:
Not only ___ she pass the exam, but she also got the highest score.
Cevap: did
Konuyu öğrendikten sonra Story ve Test demolarını incele.
Grammar ücretsizdir. Öğrenme döngüsünü tamamlamak için demo hikâye ve demo test sayfalarını da görebilirsin.